Satanizm, Şeytan'ı veya şeytan simgesini yücelten, ve bazı mezheplerinde şeytana tapmayı emreden öğretidir.
Satanizm, teistik satanizm ve ateistik satanizm (Laveyan satanizm) olmak üzere ikiye ayrılır. "Teistik satanizm" Şeytan'ın ruhani varlığına tapınılan, orta çağ kökenli satanizm türüyken; "ateistik satanizm" Şeytan'ın sembol veya felsefi bir simge olarak kabul edildiği, ve bu simgenin dini inançlar başta olmak üzere; ortak değerlere karşı yüceltildiği satanizm türüdür.
Ateistik satanizm, Amerikalı Macar asıllı Anton Szandor Lavey tarafından kurulan Şeytan Kilisesi ile ortaya çıkıp şekillenmiştir.
Teistik satanizm, Şeytan'ın ruhani varlığına ve gücüne tapınılan satanizm türüdür.[2][3] Teizm'den yola çıkılarak, kutsal kitaplarda anlatılan veya ruhani boyuttaki bir Şeytan'a inanılır. Teistik satanizm, ruhani bir boyutta yaşadığına inanılan şeytan ile iletişim kurma, ondan yardım isteme veya şeytana tapınma gibi eylemleri de barındırır. Teistik satanistlerin çoğunluk bir kısmı; Şeytan'ı bilge, insanlara yol gösterici ve dost bir varlık olarak görmektedir.[4]
Teistik satanizm, Laveyan (Ateistik/Felsefik) satanizmin aksine çok tanrılı bir inanış biçimine sahiptir. Ateistik satanizm, teistik satanizmin felsefesini alıntı yapmıştır fakat insanlar bu modern satanizmi günümüzde insanlar arasında yaygın olmasıyla birlikte teistik satanizmin hiç var olmadığını ve satanizm kavramının ilk Anton Sandor Lavey tarafından olduğu iddia edilir. Satanizm kelime anlamı Fransa'dan gelmektedir. Şeytana tapınım için yaratılan bir isimdir. Modern satanizm yaygınlaştığından dolayı teistik yani inançlı Satanizm diye belirtmek zorunda bırakılır. Teistik satanizm altında birçok gruplaşma vardır, satanistler arasında mezhep yerine ekol kavramı bulunmaktadır. Ekoller konusu kişiye göre yorumlamasına kalmıştır.
Teistik satanizm bir dindir. Felsefesi ve din kavramına bakış açısı ve yorumlaması farklı olmasından dolayı insanların kafa karışıklığına kolay yol açabilmektedir. Enginizasyon mahkemeleri, cadı avının var olduğu ve uygulandığı tarihlerinden beri bilgilere ulaşmak zorlaşmıştır ve Satanizme yani Şeytan'a tapılmasına karşıtlık hâliyle fazla olduğundan ötürü bireysel gelişim ve araştırma odaklı bir inanç olmuştur. Bu sebepten dolayı da Satanizm adı altında birçok gruplaşma görülebilir.[5]
Kendilerini, şeytanın en seçkin topluluğu olarak gören ve gizliliğe önem vermeleri nedeniyle günümüzde de ne tür törenler ve etkinlikler yaptıklarına dair çok fazla bilgi bulunmayan bir teistik satanizm mezhebidir.[6]
Ateistik satanizm kavramı ilk olarak 1966 yılında Anton Szandor LaVey ile ortaya çıkmıştır.
Ateistik satanizm, Şeytan'ın yüceltildiği, ancak Şeytan'ın sembol veya bir öğreti olarak kabul edildiği satanizm türüdür. Şeytan'ın ruhani varlığına inanılmaz.
LaVeyan satanizm, ateizm ve materyalizm temelli bir inanıştır. Felsefi yönden: bireycilik, egoizm, kısasa kısas ve belirli sınırlar dahilinde hazcılığı savunmaktadır.
LaVeyan satanistler birer ateisttir, ve Şeytan'ın varlığına inanmazlar.[7] Şeytan'ın varlığına inanmadıkları gibi, "Tanrı, Ruh, Büyü, Cennet, Cehennem" gibi doğaüstü kavramların hiçbirine inanmazlar.[8] LaVeyan satanistler materyalisttir. Metafizik kavramların hepsini reddederler.
LaVeyan satanizm, Şeytan kavramını doğaüstü bir varlık olarak kabul etmez. Şeytan'ı felsefi bir öğretmen, bir figür veya bir sembol olarak kabul eder. LaVeyan satanistlere göre, Şeytan; insanın vahşi doğasını temsil etmektedir. Şeytan, insanın içindeki hayvani duyguları, içgüdüleri ve dürtüleri temsil eder. İnsanlar içlerindeki bu içgüdüleri temel alarak yaşamalıdır. LaVey'e göre: İnsanlar tarafından uydurulan "Tanrı" kavramı bunları yasaklamıştır, ve günah olarak kabul etmiştir. Şeytan simgesi bunun tam zıttını oluşturmaktadır. Satanist bir birey, Şeytan'ın temsil ettiği bu kavramlara göre yaşamalıdır.
LaVeyan satanizm'de yer alan "Şeytan = Sembol/Öğreti" kavramını ilham alan satanizm türüdür.
Şeytan'a sadece sembolik olarak inanılır. Bu akımın temsilcileri, egemen ahlak sisteminden bağımsızlaşmak için şeytanî semboller kullanırlar. Temsilcileri için şeytan sembolü, insanlığın kurtuluşu ve güçlenişi yolundaki en ilham verici örneklerden biri olarak algılanır.[9]
Şeytan Kilisesi, Anton Szandor LaVey'in 1969'da yazdığı Şeytani Kitâb-ı Mukaddes'te ifade edilen satanizmi uygulayan dinî organizasyon.
LaVey'in ölümünden sonra Şeytan Kilisesi'nin başına Peter Howard Gilmore "baş rahip" olarak geçmiştir.
Şeytan Kilisesi'nin baş rahibi Peter Gilmore'un düşünceleri ve faaliyetlerine karşı çıkan, Anton LaVey'in kızı Karla LaVey; "First Satanic Church" oluşumunu kurmuştur.
1975 yılında Amerika'da, eski bir rahip olan "Michael Aquino" tarafından kurulan; Mısır tanrısı Set'e tapınma amaçlı okült organizasyon. Kimi çevreler tarafından teistik satanist bir organizasyon olarak tanımlanmıştır.
Daha çok küçük gruplar halinde Avrupa'da görülürler ve bazıları satanist olarak tanımlanır. Bünyesindeki iki ana grup dikkat çeker. Bu gruplar gelenekçidirler ve antik kaynaklara saygı gösterirler, daha keskin ve katı yaklaşımları vardır.