Boris Nikolayeviç Çiçerin (Rusça: Бори́с Никола́евич Чиче́рин) (26 Mayıs 1828 Tambov Rus İmparatorluğu – 3 Şubat 1904 Moskova), Otokrasi karşıtlığı ile liberal görüşleriyle bilinen filozof, Moskova Devlet Üniversitesi'nde hukuk profesörü, Moskova belediye başkanı.[1][2][3] Sovyet devriminin lider siyasetçilerinden Georgiy Çiçerin'in amcasıdır.
Boris Çiçerin 1828 yılında Tambov Oblastı'nın merkezi olan Tambov şehrinde doğdu. Yüzyıllardır aynı şehirde yaşayan soylu bir aileye mensup idi. 1849 yılında Moskova Devlet Üniversitesi'nde hukuk eğitimine başladı. Mezuniyeti sonrası Timofey Granovski'nin (1813-1855) ısrarıyla aynı üniversitede Rusya hukuku üzerine profesör olarak çalışmaya başladı. Anayasa ve idari hukuk üzerinde uzmanlaştı.[4]
Arkadaşı Konstantin Kavelin ile birlikte, kapsamlı bir Rus liberalizm programını kaleme aldı. Bu program Londra'da Alexander Herzen tarafından yayınlandı.
Timofey Granovski ve Konstantin Kavelin'in fikri etkileriyle birlikte, toplumların ancak akıl ve bilinçle bir araya getirilebileceğini, bunun dış etkilerin desteği ile olamayacağını savunmuştur. Bu görüşleri nedeniyle Panslavistleri uzun süre rahatsız etmiştir.[5][6]
Hegelci felsefenin Rusya'daki en önemli temsilcilerinden olarak kabul edilir. Hegel'in objektivizmi ile Immanuel Kant'ın pratik aklın özerkliği fikrini birleştirmek için çalıştı. Ahlaki bireyciliği savunurken Kant'a yakın olan Çiçerin, mantık, ontoloji ve tarih felsefesi konularında Hegelci tavır göstermiştir. Hegel'in devlet görüşüne de uygun olarak, tarihteki temel güç olan sınıflarüstü devletin toplumdaki çıkarları bir bütün olarak savunmalıdır. Çiçerin devletin Rusya tarihi üzerindeki hakim konumunu, ülkenin coğrafi koşullarının istikrarlı toplumların ortaya çıkmasını engellemesiyle açıklamıştır. Steplerde dağınık yaşayan insanlar bireyler olarak varoluyorlar ve toplumsal gelişmeye katılamıyorlardı. Bu nedenle Çiçerin toplumdaki değişimlerin ancak devlet yoluyla gerçekleştirilebileceğini öngörüyordu.[4]
1881 yılında seçildiği Moskova Belediye Başkanlığı görevini iki yıl sürdürdü.[4]
Rus-Japon Savaşı başladıktan bir hafta sonra 3 Şubat 1904 tarihinde Moskova'da öldü. 1905 yılındaki ilk Rus devrimini görmeye ömrü yetmedi.
Ölümünün ardından yeğeni Georgiy Çiçerin'e bıraktığı miras, Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi'nin finansal ihtiyaçlarını karşılamak için kullandı.[7] Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi V. Kongresi'nin finansal ihtiyaçlarının çoğunu Georgiy Çiçerin karşıladı.[8]
Boris Çiçerin, ölümünden yıllar sonra 1917 yılında gerçekleşen Rus devrimi döneminde en saygın hukukçu ve tarihçilerinden biri oldu.
![]() |
Wikimedia Commons'ta Boris Nikolaevich Chicherin ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |